Nieuwe spelregels voor een steeds voller stroomnet: het prioriteringskader en netbewuste nieuwbouw

Als we de beperkte netcapaciteit in provincie Utrecht slim willen verdelen, springen momenteel twee ontwikkelingen eruit: het nieuwe prioriteringskader van ACM en de aanstaande norm voor netbewuste nieuwbouw. Tijdens de werkplaats van 15 januari doken we met elkaar in deze twee belangrijke thema’s. 

Netcongestie in een nieuwe fase 

We begonnen de werkplaats met een korte update over wat er nu speelt rondom netcongestie in provincie Utrecht. Afgelopen jaar werd bekend dat de netuitbreidingen in onze provincie vertraging oplopen en pas in 2033-2025 zijn afgerond. Daardoor moeten we langere tijd overbruggen met de beperkte capaciteit van nu. Netcongestie blijft daarmee dus een urgent probleem en we blijven inzetten op het maatregelenpakket om plek te creëren op het stroomnet. 

Deze maatregelen hebben grote potentie: ze kunnen ruim 300 megawatt opleveren – genoeg voor zo’n 250.000 – 300.000 huishoudens of 600 grote supermarkten. Hoeveel hiervan echt wordt gerealiseerd, moet nog blijken. In de presentatie onderaan dit artikel staan een aantal belangrijke mijlpalen van afgelopen jaar. 

In februari organiseert de Energy Board een botsproef. In deze botsproef staan de ontwikkelingen van komend half jaar centraal en brengen deelnemers de maatschappelijke gevolgen in beeld van: 

• De beschikbare ruimte op het net (naar aanleiding van de aankomende doorrekeningen van TenneT;
• De toetsing van het prioriteringskader aan de wachtlijst. 

Daarbij wordt ook gekeken naar het scenario waarin er helemaal geen extra ruimte meer is. De resultaten worden gedeeld na bespreking in de Energy Board en het BO FGU maart 2026. In de verdere werkplaats gaan we het gesprek aan over deze nieuwe fase, wat dit concreet betekent en welke rol er voor welke partijen is weggelegd. 

ACM en Stedin over het nieuwe prioriteringskader 

In een werksessie gingen we vervolgens in gesprek met ACM en Stedin over het nieuwe prioriteringskader. Wilko Wolbers (jurist Energie bij ACM) lichtte onder andere toe hoe het nieuwe kader is ontwikkeld, welke afwegingen daarbij zijn gemaakt en op welke manier prioriteiten worden vastgesteld. Mascha (teamleider propositiemanagement gebouwde omgeving bij Stedin) legde daarna uit welke rol de netbeheerder hierbij speelt, waar Stedin momenteel aan werkt en welk inzicht er komt in de wachtlijst. Er was veel ruimte voor vragen uit het publiek, waarbij veel werd verduidelijkt over onder meer het proces voor dit jaar en wat wel en niet binnen het kader valt. De slides van Wilko en Mascha zijn onderaan het artikel te vinden. 

Netbewuste energieconcepten voor nieuwbouwwoningen toepassen 

Met de aankomende norm voor netbewuste nieuwbouw wordt de rol voor netbewuste energieconcepten steeds groter. Peter-Paul Smoor (Núna Energy) is ingegaan op de impact van de nieuwe norm op vastgoedprojecten. De sessie startte met de aanleiding voor de handreiking: de groeiende netcongestie en de noodzaak om nieuwbouw te realiseren met lagere piekbelasting. De handreiking is opgesteld door overheden, netbeheerders en marktpartijen. Tijdens de sessie is toegelicht hoe drie menukaarten inzicht geven in de belasting van het elektriciteitsnet en de extra kosten van verschillende energieconcepten voor nieuwbouwwoningen. De menukaarten laten zien wat het effect is van keuzes zoals het type warmtepomp, de isolatie en de ventilatie hebben op de piekbelasting op het net en de bijbehorende bouwkosten.  

In gesprek over slimme oplossingen voor netcongestie 

De werkplaats eindigde met open space sessies. Dit zijn sessies waarin deelnemers zelf bepalen over welk onderwerp ze met een groep in gesprek willen. Vervolgens richten groepen zich samen in een open en informele sessie op het delen van kennis en bedenken van oplossingen voor het desbetreffende onderwerp. 

Open space 1: gebiedsgericht ontwerpen met energie 

In eerdere sessies stond gebiedsgericht bouwen aan het energiesysteem van de toekomst al centraal. Deze keer bekeken we hoe gemeenten hier een actieve regierol kunnen pakken. Verschillende aanwezigen deelden hun ervaringen, waaronder: 

• Samen met de netbeheerder inzicht krijgen in de toekomstige energievraag van nieuwbouw, bestaande bouw en mobiliteit
• De markt stimuleren om met creatieve, netbewuste oplossingen te komen
• Sturen op de passende aansluitingen voor woningbouwprojecten
• Gesprek voeren over het plaatsen van transformatorhuisjes op eigen terrein van een project in plaats van in de openbare ruimte
• Prioriteiten aanbrengen in de plinten van een project
• Werken aan een integraal energieprogramma 

Open space 2: het prioriteringskader 

Aansluitend op de eerdere sessie op het prioriteringskader was er ruimte om tijdens de open space verder in gesprek te gaan. Dit werd een interessant verdiepend gesprek met veel ruimte voor vragen van de deelnemers. 

Open space 3: creatieve en out-of-the-box oplossingen 

Het gesprek in deze sessie focuste zich op creatieve manieren om netcapaciteit te verdelen of om gedrag van energiegebruikers te veranderen. Hier werden verschillende ideeën geopperd, waaronder: 

• Financiële prikkels die verleiden tot gewenst gedrag
• Flexibele contracten voor klein verbruik
• Opwek en verbruik op wijkniveau op elkaar laten aansluiten en waar nodig bufferen
• E-hubs voor een nieuw woninggebied
• Het probleem van de piek beeldend maken in de openbare ruimte 

Meld je aan voor de werkplaats netcongestie  

Werk je aan oplossingen voor netcongestie of wil je hier meer over leren? Dan ontmoeten we je graag in de werkplaats netcongestie. Hier werken overheden, bedrijven en netbeheerders samen aan oplossingen voor netcongestie.   

De volgende werkplaats netcongestie vindt plaats op donderdagochtend 12 maart in Utrecht. Huib van Essen, gedeputeerde Energietransitie bij provincie Utrecht, zal hier ook aanwezig zijn. Via de nieuwsbrief netcongestie blijf je op de hoogte van volgende werkplaatsen en kun je je aanmelden voor de werkplaats:  

Inschrijven voor de nieuwsbrief netcongestie