Duurzaam verwarmen

Er zijn verschillende technische mogelijkheden om gebouwen zonder aardgas te verwarmen. Denk daarbij aan warmtepompen, grotere of kleinere warmtenetten of een combinatie van beide. Een hybride warmtepomp, waarbij beperkt aardgas wordt gebruikt, is een goede tussenoplossing voor wijken waar de gemeente de komende 10 jaar geen warmtenet of volledige elektrische warmtepompen heeft gepland. 

De provincie ondersteunt projecten om de diverse technieken verder te verkennen:

• Pionieren met mini-warmtenetten
• Warmte uit water
• Eurowoningen
• Een duurzaam, aardgasvrij, warm Lunetten

Mini-warmtenetten verdienen een plek als warmteoplossing tussen de individuele oplossing en de warmtenetten. Onder mini-warmtenetten vallen gedeelde bodemlussen voor 2 tot 5 woningen (lichte variant) en gedeelde energiesystemen voor een 50-tal woningen met minimaal een gezamenlijke warmtepomp (zware variant). Een mini-warmtenet biedt in potentie voordelen ten opzichte van de individuele warmtepomp. 

Meer over mini-warmtenetten

Warmtenetten zijn er in veel varianten. Het bepalen of een warmtenet een goede oplossing is voor een buurt of wijk, hangt af van allerlei factoren. Wat zijn de kosten voor de eindgebruiker? Welke bronnen zijn beschikbaar? Wie gaat het warmtenet ontwikkelen, realiseren en beheren? Het Expertteam warmte helpt gemeenten op weg en het Servicepunt Energie is de vraagbaak voor energiecoöperaties en andere bewonersinitiatieven.  

Subsidie

Binnen de Subsidie energietransitie van de provincie Utrecht zijn er verschillende regelingen:

• Ondersteuning gemeenten uitwerking warmtetransitie
• Ondersteuning buurtinitiatieven bij uitwerking warmtetransitie

Betrek bewoners op tijd

Een warmtenet in een wijk laten slagen, kan alleen door bewoners tijdig en voldoende te betrekken. Op deze webpagina staan hiervoor tips, inspiratie en praktijkvoorbeelden: Warmtenet in de wijk. 

Geothermie (warmte uit de bodem), aquathermie (warmte uit water) en groen gas (biologisch gas gemaakt uit afvalstromen) zijn als warmtebron duurzame alternatieven voor aardgas. Er is bij de provincie veel kennis aanwezig over deze warmtebronnen, en over de warmtekoudeopslag die hierbij vaak nodig is. Neem hiervoor contact op met Brigit Valentijn.   

Geothermie

Bij geothermie wordt gebruik gemaakt van de warmte van de aarde. Vanuit de diepe ondergrond (vanaf 500 meter en dieper spreken we over geothermie of aardwarmte) wordt warm water opgepompt dat gebruikt kan worden om onder andere woningen en andere gebouwen te verwarmen. Het afgekoelde water wordt vervolgens weer in de ondergrond teruggepompt. Dit proces kan gebruikt worden in gebieden waar de temperatuur goed is,  waar de aardlagen dik en doorlaatbaar genoeg zijn en er geen breuken tussen de aardlagen voorkomen. In 2026 zijn er onderzoeken uitgevoerd om in kaart te brengen welke gebieden in de provincie geschikt zijn. De resultaten van deze onderzoeken worden medio april 2027 gepubliceerd op Aardwarmte. 

Bodemenergie

Het is ook mogelijk warmte uit de ondiepere bodem te gebruiken, tot 500 meter. Dan hebben we het over bodemenergie. Met dit systeem worden bodemlussen aangelegd onder de grond waar water doorheen stroomt. Met een bodemwarmtepomp wordt dit water op de benodigde temperatuur gebracht voor verwarming of warm tapwater. 

Aquathermie

Het is ook mogelijk om warmte uit water te gebruiken om woningen te verwarmen en te koelen. Er zijn twee soorten aquathermie:

1. Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO): hierbij wordt warmte onttrokken uit oppervlakte water zoals de Kromme Rijn, het Valleikanaal of de Vecht. De temperatuur van dit water fluctueert nogal: van 25 graden in de zomer tot 5 graden in de winter. In de zomer, wanneer er weinig vraag is naar warmte, wordt het water  opgeslagen om in de winter te kunnen gebruiken. In de winter wordt koud water opgeslagen om er in de zomer woningen mee te koelen.  
2. Thermische energie uit afvalwater (TEA): hierbij wordt warmte onttrokken uit afvalwater of rioolwater. Dit werkt eigenlijk net zo als het onttrekken van water uit oppervlaktewater, met als belangrijk verschil dat de temperatuur van het water minder fluctueert. Deze methode wordt nu al toegepast in de gemeente Utrecht, bij de rioolwaterzuivering Overvecht. 

Groen gas

Biogas is een duurzame brandstof (o.a. methaan) die ontstaat door vergisting van organisch afval, zoals mest, slib en GFT. Door het te zuiveren en het methaangehalte te verhogen (opwaarderen), wordt het groen gas. Dit groengas is kwalitatief gelijk aan aardgas, waardoor het direct in het gasnet kan worden gebruikt voor koken en verwarmen. De beschikbaarheid van biogas is beperkt, omdat er een beperkte hoeveelheid grondstoffen is en het kostbaar is om biogas te maken. Daarom zal vooral worden ingezet daar waar gas echt niet vervangen kan worden (zoals in industrie of bij monumentale panden) en om de piekvraag op te vangen.  

Nederland verduurzaamt, onder meer door gebouwen aardgasvrij te gaan verwarmen. Maar doordat er steeds méér gebruik wordt gemaakt van elektriciteit, loopt het stroomnet snel vol. Dat betekent dat er op piekmomenten te veel elektriciteit door de elektriciteitsstations en kabels moet en dat past niet. Dit probleem wordt ook wel congestie, ofwel filevorming op het net genoemd. Het is belangrijk om hiermee rekening te houden bij het aardgasvrij maken van gebouwen. Lees het nieuwsbericht: Aansluitstop dreigt: provincie Utrecht en gemeenten roepen Rijk op tot gezamenlijke crisisaanpak.